18 Дек Во Турција се одвива невидена уставна криза

Неодамнешната уставна криза во Турција предизвика широко распространети реакции на адвокатските комори, правниците и политичките фигури. Кризата произлезе од тоа што апелационен суд од понизок ранг поднесе кривична пријава без преседан против судиите на Врховниот суд кои донесоа одлука за ослободување на Џан Аталај, пратеник во парламентот од Работничката партија на Турција (ТИП). Настаните што уследија доведоа до демонстрации, маршеви и правни дејствија ширум земјата.

Џан Аталај, кој ја претставува јужната провинција Хатај, е во притвор од април 2022 година, под обвинение за „помагање во соборување на владата“ за време на протестите во паркот Гези во 2013 година – најголемите протести против владата на претседателот Реџеп Таип Ердоган. На 25 октомври 2023 година, Врховниот суд пресуди дека затворањето на Аталај ги прекршило неговите права „да биде избран“ и „да има лична слобода и безбедност“.

Спротивно на одлуката на Врховниот суд, локалниот суд, кој првично го обвини Аталај, го поднесе предметот пред Касациониот суд, највисокиот апелационен суд во земјата. Одговорот на Касациониот суд ја зголеми загриженоста за уставниот поредок – тој поднесе кривична пријава против девет судии од Врховниот суд вклучени во случајот Аталај. Ова дејствие веднаш предизвика бурни реакции, при што опозициските политичари и правните професионалци изразија силни приговори. Во одговор на кризата, опозициските партии иницираа кампања „чувари на правдата“, при што пратениците одбија да го напуштат парламентот додека прашањето не се стави на расправа.

Правничката фела, водена од примерот на адвокатските комори низ Турција, се мобилизираше преку демонстрации и маршеви, нагласувајќи ја тежината на ситуацијата. Опозициските лидери, вклучително и претседателот на ТИП и новоизбраниот претседател на Републиканската народна партија (ЦХП), ги окарактеризираа активностите на Касациониот суд како „обид за пуч во судството“. Барањето за парламентарна интервенција и темелно испитување на уставните импликации на постапките на понискиот суд ја нагласува итноста од решавање на оваа уставна криза. Дополнително, неколку регионални групи на адвокатски комори поднесоа кривични пријави против Касациониот суд поради непочитување на пресудата на Врховниот суд.

Уставната криза што се одвива во Турција, обележана со невидени правни дејствија против судиите на Врховниот суд, бара внимателно разгледување и итна разрешница. Испреплетеноста на правните и политичките димензии ги нагласува предизвиците со кои се соочува турскиот судски систем во одржувањето на својата независност и почитувањето на начелата на правдата. Тековните случувања несомнено ќе ја обликуваат траекторијата на правниот и политичкиот пејзаж на Турција во деновите што доаѓаат.