05 Мар Пресвртница во корист на правата на жените во Турција: поништување на членот 187 за промена на презимето по бракот

Со историска одлука, турскиот Уставен суд неодамна го укина членот 187 од граѓанскиот законик, ставајќи крај на условот жените да го усвојуваат презимето на својот сопруг при стапување во брак. Оваа пресуда, која стапува на сила од 28 јануари 2024 година, претставува значаен чекор во насока на родовата еднаквост во Турција.

До пред оваа одлука, членот 187 налагаше дека жените, при стапување во брак, мора да го земат презимето на својот сопруг, дозволувајќи само ограничена отстапка во однос на користењето на нивното оригинално презиме врз основа на формална пријава. Оваа одредба, која се смета за архаична, го ограничи правото на жените да го задржат своето родено презиме во бракот, нагласувајќи ја нееднаквоста во поглед на правата на брачно презиме.

Патот кон оваа прогресивна промена започна во 2001 година, кога 8-миот семеен суд во Истанбул иницираше барање за елиминирање на членот 187. Повикувајќи се на начелата на Европскиот суд за човекови права (ЕКЧП), главното тврдење во предлогот беше дека на мажените жени им се негира правото да го задржат своето моминско презиме, што претставува прекршување на начелото на еднаквост, како што е наведено во член 20 од Уставот. Во членот се нагласува правото да се бара почитување на приватниот живот, вклучувајќи го и правото на презиме како основен елемент на индивидуалниот идентитет.

Сепак, оваа правна победа се случува во контекст на поопштите прашања на родова нееднаквост во Турција. Повлекувањето на нацијата од Истанбулската конвенција во 2020 година, првиот европски договор насочен кон насилството врз основа на полот, е одраз на загрижувачкиот став во однос на правата на жените. Турската влада го оправда своето повлекување наведувајќи ја загриженоста во однос на конвенцијата која ги загрозува „семејните вредности“ и „ја нормализира хомосексуалноста“. Овој потег предизвика тревога на глобално ниво, при што жените и организациите за човекови права предупредуваат на катастрофални последици за жените и девојчињата.

Турција се соочува со значителни предизвици во однос на правата на жените, коишто се очигледно манифестирани во високите стапки на фемициди, семејно насилство, убиства во одбрана на честа и сексуални напади. И покрај постојните законски рамки против родовата дискриминација и семејното насилство, патријархалните ставови и пропустите во механизмите за пристап до правдата го попречуваат ефективното извршување и спроведување.

Иако одлуката за укинување на членот 187 е позитивен чекор кон родова еднаквост, таа ја нагласува потребата од сеопфатни реформи. Турција мора да ги реши пошироките прашања поврзани со правата на жените, осигурувајќи дека правните унапредувања се придружени со културни и општествени промени. Патот до вистинска родова еднаквост во Турција изискува колективен напор во насока на уривање на патријархалните норми и промовирање на инклузивноста на сите нивоа на општеството.