05 Mar Moment historik për të drejtat e grave në Turqi: Rrëzimi i Nenit 187 për ndryshimin e mbiemrit pas martesës

Në një vendim historik, Gjykata Kushtetuese e Turqisë së fundmi shfuqizoi Nenin 187 të kodit civil, duke i dhënë fund kërkesës që gratë të marrin mbiemrin e burrit të tyre pas martesës. Ky vendim, në fuqi që nga 28 janari 2024, shënon një hap të rëndësishëm drejt barazisë gjinore në Turqi.

Deri në këtë vendim, Neni 187 diktonte që gratë, me martesë, duhet të marrin mbiemrin e bashkëshortit të tyre, duke lejuar vetëm një koncesion të kufizuar për përdorimin e mbiemrit të tyre origjinal me kërkesë formale. Kjo dispozitë, e konsideruar arkaike, i kufizoi gratë të mbanin mbiemrat e tyre të lindjes pas martesës, duke theksuar një pabarazi në të drejtat e emrit martesor.

Udhëtimi drejt këtij ndryshimi progresiv filloi në vitin 2001 kur Gjykata e Tetë Familjare e Stambollit nisi një kërkesë për të hequr Nenin 187. Duke u mbështetur në parimet e Gjykatës Europiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ), mocioni argumentonte se mohimi i të drejtës së grave të martuara për të mbajtur mbiemrat e tyre të lindjes ishte shkelje e parimit të barazisë, siç përshkruhet në Nenin 20 të Kushtetutës. Ky Nen thekson të drejtën për të kërkuar respektimin e jetës private, përfshirë të drejtën për emër si element themelor i identitetit individual.

Megjithatë, kjo fitore ligjore vjen në sfondin e çështjeve më të gjera të pabarazisë gjinore në Turqi. Tërheqja e vendit nga Konventa e Stambollit në vitin 2020, traktati i parë europian që shënjestron dhunën gjinore, pasqyron një qëndrim shqetësues për të drejtat e grave. Qeveria turke e justifikoi tërheqjen e saj duke përmendur shqetësimet në lidhje me konventën që kërcënon “vlerat familjare” dhe “normalizimin e homoseksualitetit.” Ky veprim ngriti alarmin globalisht, ku gratë dhe organizatat e të drejtave të njeriut paralajmërojnë për pasoja katastrofike për gratë dhe vajzat.

Turqia përballet me sfida të mëdha në lidhje me të drejtat e grave, që shihen në shkallët e larta të vrasjeve të grave, dhunës në familje, vrasjeve të nderit dhe sulmeve seksuale. Përkundër kornizave ligjore ekzistuese kundër diskriminimit gjinor dhe dhunës në familje, qëndrimet patriarkale dhe boshllëqet në qasjen në drejtësi pengojnë fuqizimin dhe zbatimin efektiv.

Ndërsa vendimi për të përmbysur Nenin 187 është një hap pozitiv drejt barazisë gjinore, ai thekson nevojën për reforma gjithëpërfshirëse. Turqia duhet t’i trajtojë çështjet më të gjera të të drejtave të grave, duke siguruar që përparimet ligjore të shoqërohen me ndryshime kulturore dhe shoqërore. Rruga drejt barazisë së vërtetë gjinore në Turqi kërkon përpjekje kolektive për të çmontuar normat patriarkale dhe për të promovuar gjithëpërfshirjen në të gjitha nivelet e shoqërisë.