18 Dhj Kriza e paprecedentë kushtetuese shpërfaqet në Turqi

Kriza e fundit kushtetuese në Turqi ka shkaktuar reagime të mëdha nga shoqatat e avokatëve, profesionistët ligjorë dhe figurat politike. Kjo krizë u shfaq kur një gjykatë e rangut më të ulët të apelit paraqiti një ankesë të paprecedentë penale kundër gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë që kishin vendosur për lirimin e Can Atalayit, deputet i Partisë së Punëtorëve të Turqisë (TIP). Ngjarjet që pasuan çuan në demonstrata, marshime dhe veprime ligjore në mbarë vendin.

Can Atalay, që përfaqëson provincën jugore të Hatayit, është në paraburgim që nga prilli 2022, i akuzuar për “ndihmë në përmbysjen e qeverisë” gjatë protestave të Parkut Gezi të vitit 2013 – protestat më të mëdha kundër administratës së Presidentit Rexhep Tajip Erdogan. Gjykata e Lartë, më 25 tetor 2023 vendosi se burgimi i Atalayit shkeli të drejtat e tij “për t’u zgjedhur” dhe “për të pasur liri dhe siguri personale”

Në kundërshtim me vendimin e Gjykatës së Lartë, gjykata lokale, e cila fillimisht akuzoi Atalayin, e çoi çështjen në Gjykatën e Kasacionit, gjykata më e lartë e apelit në vend. Në një veprim që ka ngritur shqetësime në lidhje me rendin kushtetues, Gjykata e Kasacionit u përgjigj duke paraqitur ankesë penale kundër nëntë gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë të përfshirë në çështjen Atalay. Ky veprim ka shkaktuar trazira të menjëhershme, ku politikanë të opozitës dhe profesionistë ligjorë shprehën kundërshtime të forta. Si përgjigje ndaj krizës, partitë e opozitës kanë filluar një fushatë “vëzhgimi të drejtësisë”, ndërsa deputet po refuzojnë të largohen nga parlamenti derisa çështja të sillet në diskutim. 

Komuniteti ligjor, i ilustruar nga shoqatat e avokatëve në tërë Turqinë, është mobilizuar përmes demonstratave dhe marshimeve, duke theksuar seriozitetin e situatës. Udhëheqësit e opozitës, duke përfshirë kreun e TIP-së dhe kryetarin e sapozgjedhur të Partisë Republikane Popullore (CHP), i kanë karakterizuar veprimet e Gjykatës së Kasacionit si “përpjekje për grushtshtet gjyqësor”. Kërkesa për ndërhyrje parlamentare dhe një shqyrtim i implikimeve kushtetuese të veprimeve të gjykatës më të ulët vë në pah urgjencën e adresimit të kësaj krize kushtetuese. Përveç kësaj, disa grupe rajonale të avokatëve kanë ngritur kallëzime penale kundër Gjykatës së Kasacionit për mosrespektimin e vendimit të Gjykatës së Lartë.

Kriza kushtetuese në Turqi, e karakterizuar nga veprimet ligjore të pashembullta kundër gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë, kërkon shqyrtim të kujdesshëm dhe zgjidhje urgjente. Kryqëzimi i dimensioneve ligjore dhe politike nxjerr në pah sfidat me të cilat përballet sistemi gjyqësor turk në ruajtjen e pavarësisë së tij dhe ruajtjen e parimeve të drejtësisë. Zhvillimet e vazhdueshme padyshim se do të formësojnë trajektoren e peisazhit ligjor dhe politik të Turqisë në ditët në vijim.