11 apr Evropski sud za ljudska prava dao je svoje prvo savjetodavno mišljenje po Protokolu 16
Francuski kasacioni sud je podneo zahtjev za savjetodavnim mišljenjem u vezi sa predmetom Mennesson protiv Francuske (predstavka br. 65192/11, od 26. jun 2014. godine).
Muž i žena, podnosioci predstavke br. 65192/11, nisu mogli da ostvare svoj projekat roditeljstva zbog neplodnosti drugog podnosioca predstavke. Posle bezuspješnih pokušaja oplodnje in vitro sopstvenim reproduktivnim materijalom, prvi podnosioci predstavke odlučili su da pribjegnu oplodnji in vitro s reproduktivnim materijalom prvog podnosioca predstavke i jajnom ćelijom potekle od jedne donacije, a u cilju implantiranja oplođenih embriona u matericu jedne druge žene. U tom cilju su otišli u Kaliforniju, gde su ti modaliteti oplodnje predviđeni zakonom, i zaključili ugovor o surogacijskoj trudnoći.
Podnosioci predstavke su istakli da, u skladu s kalifornijskim zakonom, „surogat-majka“ nije za to dobila nikakvu nagradu već samo naknadu troškova. I dodali su da je ova surogat majka, udata za jednog rukovodioca, a budući i sama rukovodilac, ima znatno veće prihode od njih i da je postupila iz osjećanja solidarnosti. Blizanačka trudnoća je utvrđena 1. marta 2000, a presudom od 14. jula 2000, Vrhovni sud Kalifornije, kome su se zajednički obratili prvi podnosioci predstavke, „surogat majka“ i njen suprug, odlučio je da će svako dete koje će ova potonja kroz četiri meseca doneti na svijet imati za „genetskog oca“ prvog podnosioca predstavke, a drugog podnosioca predstavke za „zakonitu majku“. Presudom su precizirane naznake koje se moraju upisati u matičnu knjigu rođenih, i konkretno da će prvi podnosioci predstavke biti naznačeni kao otac i majka. Bliznakinje – treći i četvrti podnosilac predstavke – rodile su se 25. oktobra 2000, a podaci o njihovom rođenju upisani su u matičnuj knjigu kako je gore naznačeno.
Podnosioci predstavke su se žalili na činjenicu da, na štetu interesa deteta, oni nemaju mogućnost da u Francuskoj dobiju priznavanje filijacije koja je zakonito uspostavljena u inostranstvu između prva dva podnosioca predstavke i trećeg i četvrtog podnosioca predstavke rođenih u inostranstvu putem surogacijske trudnoće.
ESLJP je smatrao da nije došlo do povrede prava djece i roditelja na poštovanje porodičnog života, ali da je došlo do kršenja prava djece na poštovanje njihovog privatnog života.
U svom zahtjevu za savjetodavno mišljenje Kasacioni sud je istakao da je njegova sudska praksa evoluirala nakon presude Mennesson. Registracija detalja iz matične knjige rođenih deteta rođenog kroz surogatstvo u inostranstvu sada je bila moguća u onoj mjeri u kojoj je potvrda označila namjenjenog oca djetetu kao oca djeteta kad je biološki otac. To je i dalje bilo nemoguće s obzirom na namjeravanu majku. Dana 16. februara 2018. Francuski građanski apelacioni sud usvojio je zahtjev za ponovno razmatranje revizije protiv presude Apelacionog suda u Parizu od 18. marta 2010. godine kojom je poništen upis u francuski registar rođenih, vjenčanih i umrlih osoba detalja o Mennesson dječijim američkim potvrdama o rođenju. Zahtjev Kasacionog suda za savjetodavnim mišljenjem od strane ESLJP donsen je u kontekstu preispitivanja te žalbe.
Konkretno, Francuski Kasacioni sud je Evropskom sudu za ljudska prava (“ESLJP”) postavio sljedeća pitanja (zahtjev broj P16-2018-001):
“1. Odbijajući da u registar rođenih, vjenčanih i umrlih upiše podatke o izvodu iz matične knjige rođenih djeteta rođenog u inostranstvu kao rezultat gestacijskog surogatnog aranžmana, u onoj meri u kojoj potvrda označava „namjeravanu majku“ kao „zakonitu majku“, prihvatajući registraciju u onoj meri u kojoj potvrda označava ‘oca koji je bio namjenjen’, koji je biološki otac deteta, da li je država prekoračila svoju slobodu procjene prema članu 8 Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda? U vezi s tim, treba li napraviti razliku u odnosu na to da li je dijete začeto ili ne pomoću jajnih ćelija ‘majke koja je bila namjenjena’?
- U slučaju potvrdnog odgovora na bilo koje od dva gore navedena pitanja, da li bi mogućnost da majka koja namjerava usvojiti dijete svog bračnog druga, biološkog oca, predstavljala sredstvo za uspostavljanje pravnog odnosa majka-dijete, odnosno obezbjeđuje poštovanje zahtjeva iz člana 8 Konvencije?
U odgovoru na zahtjev za savjetodavnim mišljenjem francuskog Kasacionog sud, ESLJP je jednoglasno donio sljedeće mišljenje:
U situaciji kada je dijete rođeno u inostranstvu putem spermatozoida namjeravanog oca i treće strane, donora, i kada je pravni odnos roditelj-dijete sa namjeravanim ocem priznat u domaćem pravu:
- Pravo djeteta na poštovanje privatnog života, u skladu sa Evropskom konvencijom o ljudskim pravima, zahtjeva da domaće pravo predvidi mogućnost priznavanja pravnog odnosa roditelj-dijete sa “namjeravanom” majkom, koja je u matičnoj knjizi rođenih u inostranstvu označena kao “zakonska” majka;
- Pravo djeteta na poštovanje privatnog života, ne zahtjeva da takvo priznanje bude u formi upisa u matične knjige rođenih, vjenčanih i umrlih na osnovu rodnog lista iz inostranstva, jer se ista svrha može postići i drugim sredstvima, ili na drugi način – kao što je usvajanjem djeteta od strane namjeravane majke.
Ovo je prvo savjetodavno mišljenje Evropskog suda za ljudska prava, kojem je ova nadležnost ustanovljena 1. avgusta prošle godine protokolom broj 16 uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima.
Preuzeto sa zvaničnog sajta Evropskog suda za ljudska prava