13 jul Neadekvatan pravni odgovor na krivična dela učinjena iz mržnje nad LGBT osobama

U slučaju Stoyanova protiv Bugarske (predstavka br. 56070/18, 14.06.2022) Evropski sud za ljudska prava („ESLJP“) je jednoglasno zaključio da je došlo do povrede člana 14 (zabrana diskriminacije) uzetog zajedno sa članom 2 (pravo na život) Evropske konvencije o ljudskim pravima („Konvencija“). Predmet se odnosio na homofobično ubistvo 26-godišnjeg sina podnositeljke predstavke. Njegovi napadači, srednjoškolci, napali su ga jer su mislili da liči na homoseksualca. Određujući kazne, prvostepeni i drugostepeni sudovi su utvrdili da je homofobični motiv iza napada sina podnositeljke predstavke bio individualna otežavajuća okolnost, balansirajući tu okolnost sa drugim olakšavajućim okolnostima. Napadači su proglašeni krivima za teško ubistvo, ali su im izrečene kazne koje su bile ispod zakonskog minimuma nakon što je Vrhovni sud uzeo u obzir olakšavajuće okolnosti kao što su njihova mlada starost i prethodno nekažnjavanje. 

ESLJP je primetio da, prema bugarskom krivičnom zakoniku, ubistvo motivisano neprijateljstvom prema žrtvi zbog njene stvarne ili pretpostavljene seksualne orijentacije nije bilo tretirano kao otežavajuća okolnost ili inače tretirano kao teže krivično delo. Sudovi takođe nisu ispravili taj nedostatak jer su odbili da tretiraju takvo neprijateljstvo kao motivisano huliganizmom. Štaviše, u njihovom obrazloženju nije bilo jasno kolika je težina data homofobičnim motivima u njihovoj ukupnoj proceni međudejstva pojedinačnih otežavajućih i olakšavajućih okolnosti u cilju utvrđivanja kazni dvojici napadača. Što se tiče Vrhovnog kasacionog suda, on u analizi izricanja kazne nije ni pomenuo homofobične motive. 

Zaista, uobičajeni pristup bugarskih sudova određivanju kazne u okviru propisanog zakonskog raspona zasnivao se na ukupnoj proceni svih olakšavajućih i otežavajućih okolnosti, i prema tome obično nije bilo moguće pripisati specifičnu težinu takvom faktoru. Ukratko, uprkos jasno utvrđenom nalazu sudova da je razlog za napad na sina podnositeljke predstavke bila mržnja počinitelja prema homoseksualcima, nije bilo nikakvih opipljivih pravnih posledica u odlukama bugarskih sudova. Po mišljenju ESLJP, ovo je bilo uglavnom zbog činjenice da bugarsko krivično zakonodavstvo nije adekvatno propisalo ovakve faktore kao otežavajuće okolnosti, a ne zbog načina na koji su se sudovi bavili slučajem. ESLJP je stoga smatrao da je došlo do povrede člana 14. uzetog u vezi sa članom 2. Konvencije. 

Osim toga, prema članu 46 (obavezujuća snaga i primena), ESLJP je utvrdio da Bugarska mora da osigura da se nasilni napadi motivisani neprijateljstvom prema stvarnoj ili pretpostavljenoj seksualnoj orijentaciji žrtve tretiraju kao otežavajuća okolnost u krivičnopravnom smislu.

Preuzeto sa zvaničnog sajta Evropskog suda za ljudska prava